Dialogisch aanbesteden, Lord of the Flights, Innovatiebeleid is industriebeleid, R&D Top 50, Publiek opdrachtgeven als ecosysteeminterventie
"The greatest ideas are the simplest" - William Golding
DIALOGISCH AANBESTEDEN
De handleiding “Dialoog bij aanbesteden” is een inhoudelijk sterke en praktische publicatie. Het positioneert dialoog als kerninstrument en laat zien dat het aanbestedingsrecht meer ruimte voor dialoog kan bieden dan vaak wordt benut.
Een kracht van de handleiding is dat het dialoog expliciet normaliseert en juridisch legitimeert. Dialoog wordt niet langer gepresenteerd als een uitzondering die zorgvuldig moet worden vermeden, maar als een regulier en verdedigbaar onderdeel van het inkoopproces. Door dialoogvormen systematisch te structureren naar fase, vóór, tijdens en na de aanbesteding, wordt het gesprek met de markt ontdaan van zijn vermeende risico’s en juist ingebed in professioneel opdrachtgeverschap. Daarmee doorbreekt de handleiding een hardnekkig patroon binnen publieke organisaties, waarin juridische voorzichtigheid te vaak verwordt tot institutionele terughoudendheid en afstand tot de markt structureel innovatie in de weg staat.
Opvallend sterk is bovendien de nadruk op voorbereiding en interne dialoog, die expliciet wordt neergezet als randvoorwaarde voor een succesvol inkooptraject. De handleiding maakt duidelijk dat zonder scherp geformuleerde publieke waarden, een gedeelde probleemdefinitie en interne afstemming dialoog met de markt weinig meer is dan een rituele handeling. Daarmee legt zij impliciet de vinger op een pijnlijk punt. Veel innovatiegerichte inkopen mislukken niet door marktfalen, maar door bestuurlijke en organisatorische onduidelijkheid aan de opdrachtgevende kant. In die zin verschuift de verantwoordelijkheid terecht van “de markt” naar de publieke organisatie zelf.
De kracht van de handleiding zit ook in haar praktische en herkenbare karakter. De voorbeelden, interviews en concrete werkvormen zijn duidelijk ontleend aan de dagelijkse praktijk van publieke organisaties en vermijden abstract jargon. Juist deze praktijkgerichtheid vergroot de kans op daadwerkelijke toepassing. Tegelijkertijd confronteert de handleiding ons onvoldoende met de fundamentele veranderingen die complexe maatschappelijke opgaven vereisen.
Die beperking wordt het meest zichtbaar in de omgang met ecosysteemdenken. Hoewel termen als cocreatie, partnerschap en gezamenlijke probleemverkenning regelmatig terugkeren, blijft het ecosysteem als concept opvallend onderbelicht. De handleiding blijft primair redeneren vanuit een binaire relatie tussen één aanbestedende dienst en “de markt”, terwijl in werkelijkheid publieke opgaven zich afspelen in netwerken van overheden, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. Door deze meervoudigheid niet expliciet te adresseren, mist de handleiding de kans om inkopers daadwerkelijk toe te rusten voor orchestratie in complexe, interdependente ecosystemen in plaats van voor optimalisatie binnen een klassieke opdrachtgever–opdrachtnemerlogica.
De handleiding biedt opdrachtgevers:
legitimatie om het gesprek aan te gaan
taal om dialoog te organiseren
vertrouwen dat “meer kan dan je denkt
Daarmee is de handleiding bijzonder waardevol als cultuurveranderend document. Voor organisaties die de stap willen zetten naar innovatiegericht opdrachtgeven vormt de handleiding een solide basis, maar geen eindpunt.
LORD OF THE FLIGHTS
Op 20 december liet Trump zijn naam boven die van Kennedy plaatsen op het Kennedy Memorial Center of Arts. Met zijn uitspraak over nieuwe slagschepen zet hij een overtreffende stap met een Kennedy-waardig ‘moonshot’. Zoals Kennedy ooit een tijdperk markeerde met de destijds onmogelijk geachte belofte van “a man on the moon”, zo presenteert Trump nu een visionaire sprong voorwaarts op zee.
De aangekondigde slagschepen moeten het toonbeeld worden van technologische overmacht. Hun bewapening zou onder meer bestaan uit hypersonische raketten, elektromagnetisch aangedreven geschut, zogeheten railguns en hoogenergetische laserkanonnen. Dit zijn wapens van de toekomst want ze bestaan nog niet. Weliswaar geprojecteerd op staal is dit een innovatiegerichte challenge voor Amerikaanse instituten zoals Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) en Defense Innovation Unit (DIU).
Volgens Trump worden er nu dus in eerste instantie twee schepen gebouwd. Het eerste in de reeks zou USS Defiant heten. De kosten worden geraamd op tien miljard dollar en lijken, net als bij Kennedy’s maanprogramma, ondergeschikt aan de symbolische waarde van het doel.
Overigens kondigde eerder deze week president Macron aan dat Frankrijk zijn vliegdekschip Charles de Gaulle zal vervangen. Dit nieuwe vliegdekschip kost naar verwachting ruim 10 miljard euro en moet in 2038 in gebruik worden genomen. Aan boord is plek voor 2.000 bemanningsleden en 30 gevechtsvliegtuigen.
Zoals elke ‘moonshot’ begint ook deze met de overtuiging dat wat vandaag onmogelijk lijkt, morgen geschiedenis kan zijn. Wat zal het gaan worden? “Go to the moon” of “Gaan naar de haaien?” De toekomst zal het uitwijzen, waarbij opgemerkt dat veilig terugkeren een steeds moeilijker ‘earthshot’ lijkt te worden.
Lees het NRC artikel HIER
INNOVATIEBELEID IS INDUSTRIEBELEID
Het beleidsdebat over innovatie lijkt zich te richten op het verhogen van de R&D-intensiteit tot drie procent van het bbp. Daarmee blijft de groei van private R&D in Nederland al jaren achter en dat wijst erop dat innovatie niet uitsluitend een kwestie is van publieke investeringen.
De beschouwing ‘Innovatiebeleid vereist meer oog voor private R&D’ van Thomas Grosfeld en Kasper Buiting van VNO-NCW laat zien dat private R&D sterk geconcentreerd is in enkele sectoren en bedrijven, terwijl andere delen van de economie terrein verliezen. Dat onderstreept dat innovatiebeleid onlosmakelijk verbonden is met industriebeleid, digitalisering en de wijze waarop markten tot stand komen. Zonder gerichte sturing op vraag, toepassing en opschaling dreigen investeringen te blijven steken in afzonderlijke initiatieven, terwijl de noodzakelijke transities uitblijven.
Tegen deze achtergrond betoogt deze beschouwing dat effectief innovatiebeleid verder moet gaan dan financiële prikkels alleen. Het vraagt om een samenhangende aanpak waarin randvoorwaarden, technologische ontwikkeling en marktcreatie elkaar versterken, zodat private investeringen daadwerkelijk worden uitgelokt en innovatie haar weg vindt naar brede toepassing.
R&D TOP 50
Het Technisch Weekblad publiceert al sinds 2003 de R&D-toplijst van bedrijven die het meest investeren in onderzoek en ontwikkeling in Nederland. De lijst is uitgebreid van dertig naar vijftig bedrijven wat vooral de onderkant van de lijst interessant maakt. Daar duiken relatief jonge bedrijven op die misschien de nieuwe generatie Nederlandse innovatie vertegenwoordigen: hooggespecialiseerd, internationaal georiënteerd en razendsnel groeiend.
Deze top 50 staat bol van hightech investeerders, wat mooi aansluit bij de ambitie van Europa om hogerop op de techladder te geraken. Deze uitgangspositie biedt kansen om beter gebruik te maken van de Europese middelen die hiervoor beschikbaar komen. TNO Vector en VNO-NCW hebben een verdiepend rapport opgesteld dat deze lijst in een breder economisch perspectief plaatst. Het laat zien dat Nederland beschikt over sterke individuele R&D-spelers, maar dat de innovatiekracht als systeem onder druk staat. De sterke concentratie van private R&D, de beperkte doorstroom naar experimentele ontwikkeling en het smalle aantal kennisintensieve sectoren maken duidelijk dat verdere groei niet vanzelf ontstaat. Dit vraagt om een verschuiving van focus van individuele koplopers naar het versterken van innovatie-ecosystemen, waarin publieke en private partijen gezamenlijk werken aan impact, opschaling en toepassing.
Lees het rapport van TNO Vector en VNO-NCW hieronder
PUBLIEK OPDRACHTGEVEN ALS ECOSYSTEEMINTERVENTIE
Het besef groeit dat inkoop een strategisch beleidsinstrument is dat maatschappelijke waarde kan opleveren, innovatie kan versnellen en markten kan sturen en vormen. Het recente beleidstuk “Strategic public procurement for policymakers” van ‘The School of Transnational Governance’ (STG) onderstreept deze verschuiving door inkoop te positioneren als een middel om zowel primaire behoeften te vervullen als bredere beleidsdoelen te realiseren.
Door te kijken naar wat iets echt oplevert, wordt een systeem verbeterd dat lange tijd nadelige gevolgen en weinig vernieuwing heeft gehad. Als de publieke opdrachtgever ook kijkt naar maatschappelijke kosten en voordelen, worden bedrijven beloond voor kwaliteit, duurzaamheid en innovatie. Zo verandert niet alleen de manier van opdrachtgeven, maar ook hoe bedrijven en markten zich ontwikkelen.
Strategisch inkopen wordt zo een vorm van ecosysteem sturing. Het bepaalt welke technologieën zich kunnen ontwikkelen, welke spelers marktkansen krijgen en welke ketens toekomstbestendig worden. Door functioneel te specificeren, innovatie gerichte criteria te gebruiken en ruimte te creëren voor nieuwe marktpartijen, kan de publieke opdrachtgever innovatie aanjagen.
Het beleidsstuk vormt een sterke basis voor waarde gedreven inkoop, maar laat ruimte voor verdere verdieping. Vooral de expliciete koppeling met innovatie-instrumenten zoals precommerciële trajecten (SBIR, prijsvragen/ challenges met gunning en innovatie partnerschap), open leeromgevingen en ecosysteem design ontbreekt nog. Elementen die cruciaal zijn om innovatie aan te jagen en transities te ondersteunen. Door inkoop te benaderen als ecosysteem interventie kan de publieke opdrachtgever innovatie stimuleren en (Nederlandse) markten versterken.
DE LAATSTE…
Levon Helm - The Band
Dit is de laatste nieuwsbrief van dit jaar. Op 13 januari verschijnt de eerste nieuwsbrief van 2026. Dankzij de enthousiaste reacties voelen wij ons gesterkt en geïnspireerd om verder te gaan. Altijd weer verder, vernieuwend en gericht op innovatie en opdrachtgeven. We wensen je een goede jaarwisseling en een krachtige start van het nieuwe jaar
Wij hebben beloofd je op de hoogte te houden over innovatiegericht opdrachtgeven. Indien je dit niet meer wil of je dit als ongewenst ervaart dan kan dit door op ‘unsubscribe’ te klikken.
Heb je vragen, tips en/of tricks tav Innovatiegericht inkopen? Laat het dan vooral weten